Zbigniew Cerkowniak – Życie i Działalność
Zbigniew Michał Cerkowniak, ps. „Boruta”, był ważną postacią w historii Polski, szczególnie w kontekście II wojny światowej. Urodził się 29 września 1910 roku w Borszczowie, w rodzinie ziemiańskiej o silnych tradycjach patriotycznych. Jego życie zostało naznaczone zarówno tragicznymi wydarzeniami, jak i heroicznymi czynami, które uczyniły go jednym z bohaterów narodowych. Cerkowniak był porucznikiem kawalerii Wojska Polskiego, członkiem Armii Krajowej oraz jednym z organizatorów działań dywersyjnych na terenach Podkarpacia. Zginął 20 września 1944 roku w Iwoniczu Zdroju, a jego pamięć trwa do dziś.
Dzieciństwo i Młodość
Zbigniew Cerkowniak dorastał w kresowej rodzinie, której historia była związana z patriotyzmem i walką o niepodległość. Po tragicznych wydarzeniach związanych z utratą majątku przez jego dziadka, rodzina osiedliła się w Borszczowie, a następnie przeniosła się do Lwowa i Sokala. W młodości Zbigniew wykazywał zainteresowanie wojskiem, co zaowocowało przysposobieniem wojskowym oraz nauką w Szkole Podoficerskiej. W 1935 roku ożenił się z Marią Rabczyńską, a ich rodzina szybko się powiększyła.
W obliczu zagrożenia ze strony okupanta niemieckiego, Cerkowniak nie pozostał bierny. Jego ojciec Emil został zamordowany przez Gestapo za odmowę współpracy, co jeszcze bardziej umocniło Zbigniewa w przekonaniu o konieczności walki o wolność. Jego wykształcenie oraz doświadczenie wojskowe miały kluczowe znaczenie dla dalszej działalności konspiracyjnej.
Udział w Kampanii Wrześniowej 1939
Wrzesień 1939 roku był czasem dramatycznych wydarzeń dla Polski. Zbigniew Cerkowniak został zmobilizowany i walczył w Suwalskiej Brygadzie Kawalerii. Po kilku intensywnych bitwach, jego oddział znalazł się w obliczu klęski i został zmuszony do kapitulacji. Trafił do niewoli niemieckiej, gdzie przebywał w Oflagu II B. To właśnie tam wykazał się niezwykłą odwagą, organizując ucieczkę dla wielu polskich oficerów.
Po ucieczce Cerkowniak wrócił do Warszawy, gdzie rozpoczął działalność konspiracyjną jako członek Armii Krajowej. W obliczu rosnącego zagrożenia zdecydował się na przeniesienie do Jarosławia, gdzie kontynuował walkę przeciwko okupantowi pod fałszywym nazwiskiem.
Akcja „Pensjonat” i Działalność Dywersyjna
Jednym z najważniejszych momentów w działalności Zbigniewa Cerkowniaka była akcja „Pensjonat”, mająca na celu uwolnienie więźniów z jasielskiego więzienia. W nocy z 5 na 6 sierpnia 1943 roku grupa bojowa pod dowództwem „Boruty” przeprowadziła skomplikowaną operację, podczas której udało się uwolnić 66 więźniów politycznych oraz 67 więźniów pospolitych.
Cerkowniak jako szef Kedywu „Olgierd” Inspektoratu AK Podkarpacie organizował liczne akcje sabotażowe wymierzone przeciwko Niemcom i ich kolaborantom. Jego doświadczenie wojskowe oraz umiejętności dowódcze przyczyniły się do sukcesu wielu operacji. Akcje te były szczegółowo planowane i przeprowadzane z dużym wyprzedzeniem, co świadczyło o wysokim poziomie organizacyjnym Armii Krajowej.
Dowództwo Oddziału Partyzanckiego OP-15
W miarę rozwoju sytuacji na froncie Zbigniew Cerkowniak postanowił objąć dowództwo oddziału partyzanckiego OP-15. Jego celem było prowadzenie otwartej walki z okupantem w czasie akcji „Burza”. Oddział ten był dobrze umundurowany i uzbrojony, co pozwoliło im na skuteczne działania przeciwko niemieckim siłom.
Cerkowniak chciał zmierzyć się z okupantem w sposób bezpośredni i godny żołnierza – w polskim mundurze z orłem na czapce. Jego oddział brał udział w wielu walkach na terenie Podkarpacia, a także uczestniczył w operacjach mających na celu ochronę ludności polskiej przed agresją ukraińskich nacjonalistów.
Tragiczna Śmierć i Pamięć
Niestety, heroiczna kariera Zbigniewa Cerkowniaka zakończyła się tragicznie. W dniu 20 września 1944 roku podczas rozminowania dróg w Iwoniczu Zdroju zginął od wybuchu miny. Jego śmierć była ogromną stratą dla ruchu oporu oraz lokalnej społeczności.
Pamięć o Cerkowniaku trwa do dziś. Po wojnie jego ciało zostało pochowane na cmentarzu w Krośnie, a jego działania zostały upamiętnione poprzez liczne tablice pamiątkowe oraz pomniki. W październiku 1989 roku odsłonięto tablicę przed budynkiem Sądu Rejonowego w Jaśle jako hołd dla wszystkich uczestników akcji „Pensjonat”, a sześciu żołnierzy AK otrzymało tytuły Honorowego Obywatela Miasta Jasła.
Podsumowanie
Zbigniew Cerkowniak to postać symbolizująca odwagę i determinację Polaków w walce o wolność podczas II wojny światowej. Jego życie było przykładem niezłomnej postawy wobec okupanta oraz poświęcenia dla ojczyzny. Dzięki swoim działaniom nie tylko wpisał się na karty historii Armii Krajowej, ale również stał się inspiracją dla przyszłych pokoleń Polaków. Pamięć o nim jako bohaterze narodowym jest żywa i pielęgnowana przez społeczeństwo,
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).